Παιδικός σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1: Τι ρόλο παίζει η διατροφή;

Ο όρος σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) περιγράφει μια ομάδα μεταβολικών διαταραχών με κύριο χαρακτηριστικό τη χρόνια υπεργλυκαιμία. Αιτία είναι είτε η διαταραγμένη έκκριση ινσουλίνης, είτε η διαταραγμένη δράση της ινσουλίνης, είτε συχνά και τα δύο. Ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να ταξινομηθεί στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1), στον  σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2), στον σακχαρώδη διαβήτη κύησης αλλά και σε ειδικούς τύπους. Ο ΣΔτ1 χαρακτηρίζεται από αυτοάνοση καταστροφή των β-κυττάρων και συνήθως από απόλυτη ανεπάρκεια ινσουλίνης.

Όταν λοιπόν ένα παιδί με ΣΔτ1 καταναλώσει κάποια τροφή ή τροφές που περιέχουν υδατάνθρακα ανεβαίνει η τιμή της γλυκόζης στο αίμα, του γνωστού δηλαδή σε όλους σακχάρου. Αυτό είναι φυσιολογικό και συμβαίνει σε όλους τους οργανισμούς. Η διαφορά όμως στα παιδιά με ΣΔτ1 είναι πως δεν εκκρίνεται ινσουλίνη ή η ποσότητα δεν είναι επαρκής ώστε να αντισταθμίσει τα ανεβασμένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Γι’ αυτό το λόγο η διατροφή διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην διατήρηση της ευγλυκαιμίας στα παιδιά αυτά.

Προκειμένου να αποκατασταθεί μια φυσιολογική τιμή σακχάρου, η θεραπεία με ινσουλίνη είναι απαραίτητη.

Ιατρική Διατροφική Θεραπεία

Η ιατρική διατροφική θεραπεία (Medical Nutrition Therapy, MNT) αποτελεί απαραίτητη συνιστώσα τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση του ΣΔτ1. Όπως και των υπολοίπων τύπων σακχαρώδη διαβήτη, ως ιατρική διατροφική θεραπεία περιγράφεται η εντατική, εστιασμένη και δομημένη διατροφική θεραπεία που βοηθά στην αλλαγή της διατροφικής συμπεριφοράς παιδιών και ενηλίκων με σακχαρώδη διαβήτη. Παρά την πρόοδο που παρατηρείται στη φαρμακολογική διαχείριση του διαβήτη η MNT παραμένει αναπόσπαστο εργαλείο για την επίτευξη του βέλτιστου γλυκαιμικού ελέγχου.

Διαβάστε επίσης

Ισορροπημένη Διατροφή

Όπως όλα τα παιδιά, έτσι και τα παιδιά με ΣΔτ1, χρειάζονται τροφές πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά που τα βοηθούν να αναπτυχθούν και να τα διατηρήσουν ένα υγιές σωματικό βάρος. Από τα τρία θρεπτικά συστατικά της διατροφής, δηλαδή τον υδατάνθρακα, το λίπος και την πρωτεΐνη, ο υδατάνθρακας είναι συνήθως αυτός που ενοχοποιείται και πολλές φορές αποκλείεται από τη διατροφή. Οι θερμίδες που λαμβάνει ένα παιδί, είτε με ΣΔτ1 είτε χωρίς, θα πρέπει να καταμερίζονται στα τρία θρεπτικά συστατικά. Κατά τη διάρκεια μιας τυπικής ημέρας, συστήνεται να λαμβάνει περίπου το 10-20% των θερμίδων από πρωτεΐνη. Το 25-30% από λίπος εστιάζοντας κυρίως στα ακόρεστα λιπαρά («καλά» λιπαρά) και περίπου το 50-60% από υδατάνθρακες. Προτείνεται ως διατροφικό πρότυπο η δική μας Μεσογειακή Διατροφή, η οποία αντικατοπτρίζει τις παραπάνω συστάσεις αλλά και συστάσεις που θα ακολουθήσουν.

Υδατάνθρακες

Οι υδατάνθρακες βρίσκονται σε πολλά τρόφιμα, όπως τα γλυκά, το ψωμί και άλλα αρτοσκευάσματα, τα φρούτα, τα αμυλούχα λαχανικά (π.χ. αρακάς, φασολάκια), το γιαούρτι και το γάλα. Το θρεπτικό συστατικό αυτό παρέχει ενέργεια στο σώμα συνολικά αλλά και πιο συγκεκριμένα στον εγκέφαλο. Συστήνεται η επιλογή σύνθετων υδατανθράκων έναντι των απλών. Παραδείγματος χάρη, θα πρέπει να επιλέγεται ψωμί ολικής αλέσεως και καστανό ρύζι έναντι των λευκών. Οι πηγές σύνθετων υδατανθράκων παρέχουν βιταμίνες και μέταλλα που θα διατηρήσουν την υγειά του παιδιού, αλλά και φυτικές ίνες, οι οποίες βοηθούν στον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα. Από την άλλη πλευρά, οι απλοί υδατάνθρακες τείνουν να αυξάνουν ταχύτατα το σάκχαρο στο αίμα.

Κάτι ακόμη που θα βοηθήσει ιδιαίτερα ένα παιδί με ΣΔτ1 να διατηρήσει φυσιολογικές τιμές σακχάρου είναι να κατανέμει τις πηγές υδατάνθρακα μέσα στη μέρα, τις οποίες και θα πρέπει να μάθει να αναγνωρίζει. Επίσης, είναι καλό να λαμβάνεται πάντα υπόψη το γεγονός ότι όταν καταναλώνεται υδατάνθρακας συνδυαστικά με πρωτεΐνη ή με λίπος η απορρόφηση είναι πιο αργή και κατ’ επέκταση το σάκχαρο στο αίμα θα ανέβει πιο αργά, άρα εάν πραγματοποιηθεί μία μέτρηση δεν θα παρατηρηθεί ιδιαίτερα αυξημένο.

Η ακριβής ποσότητα υδατανθράκων που χρειάζεται το κάθε παιδί διαφέρει και εξαρτάται από το βάρος, την ηλικία, το ύψος, τη συχνότητα/ είδος/ χρόνο άσκησης και την αγωγή που λαμβάνει. Ένας πτυχιούχος Διαιτολόγος-Διατροφολόγος μπορεί να σας συμβουλέψει σχετικά με τα παραπάνω.

Σχήματα Χορήγησης Ινσουλίνης

Τα κύρια σχήματα χορήγησης ινσουλίνης είναι το συμβατικό και το εντατικοποιημένο, με τη πλειοψηφία των ατόμων με ΣΔτ1 να εφαρμόζουν το δεύτερο. Στην περίπτωση του συμβατικού σχήματος, οι δόσεις και ο τύπος ινσουλίνης είναι σταθεροί. Αυτό είναι αρκετά δεσμευτικό, ειδικά για ένα παιδί, με αποτέλεσμα πολλές φορές να καταλήγει να καταναλώνει πολύ περιορισμένες τροφές, χάρη στο γεγονός ότι έχει μάθει συγκεκριμένες ποσότητες αυτών να αντιστοιχούν στην συγκεκριμένη αυτή δοσολογία. Από την άλλη πλευρά, στην περίπτωση του εντατικοποιημένου σχήματος πραγματοποιείται χορήγηση ινσουλίνης (ενδιάμεσης ή βραδείας δράσης) με σκοπό να καλύψει τη βασική έκκριση, συνήθως προ-ύπνου ή/και προ-πρωινού, και ενδιάμεσα χορηγείται ινσουλίνη άλλου τύπου (ταχείας δράσης) προ-γευματικά, ανάλογα με τη σύσταση του γεύματος και τη μέτρηση της γλυκόζης αίματος. Το εντατικοποιημένο σχήμα δίνει την δυνατότητα σε ένα παιδί με ΣΔτ1 να καταναλώσει πληθώρα τροφών κατά τη διάρκεια της μέρας και να προσαρμόσει την ινσουλίνη που πρέπει να χορηγηθεί με βάση το περιεχόμενο αυτού. Βέβαια πρέπει να τονιστεί ότι στην περίπτωση του εντατικοποιημένου σχήματος απαιτείται εκπαίδευση του γονέα και σταδιακά του παιδιού στην καταμέτρηση των υδατανθράκων που περιέχονται στις τροφές.

Καταμέτρηση Υδατανθράκων

Με τον όρο «καταμέτρηση υδατανθράκων» εννοείται ο υπολογισμός των συνολικών γραμμαρίων υδατανθράκων, οι οποίοι καταναλώνονται σε ένα γεύμα ή σνακ, προκειμένου να επιτευχθεί η ακριβής αντιστοίχιση και υπολογισμός της δόσης ινσουλίνης. Η μέθοδος αυτή συστήνεται από το 1995 και μπορεί να εφαρμοστεί είτε μέσω εκπαίδευσης στα ισοδύναμα υδατανθράκων (βασική μέθοδος), όπου 1 ισοδύναμο αντιστοιχεί σε 15 γραμμάρια υδατανθράκων, είτε μέσω υπολογισμού γραμμαρίων υδατανθράκων (προηγμένη μέθοδος), όπου χρησιμοποιούνται πίνακες σύνθεσης τροφίμων ή ετικέτες τροφίμων.

Υπογλυκαιμία

Μία από τις πιο κλασικές και επικίνδυνες επιπλοκές για τα παιδιά με ΣΔτ1 είναι η υπογλυκαιμία. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε εάν χορηγηθεί περισσότερη ινσουλίνη. Απ’ όση ήταν απαραίτητη είτε εάν το παιδί κάνει κάποια έντονη σωματική δραστηριότητα. Ως υπογλυκαιμία ορίζεται η μείωση της γλυκόζης του πλάσματος κάτω από 70 mg/dL με ή χωρίς συμπτώματα. Η υπογλυκαιμία αντιμετωπίζεται με λήψη από του στόματος 15-20 γραμμαρίων γλυκόζης ή οποιασδήποτε μορφής υδατάνθρακα που περιέχει αυτή τη ποσότητα γλυκόζης. Η κατανάλωση λιπιδίων και πρωτεϊνών πρέπει να αποφεύγεται. Καθώς καθυστερεί την απορρόφηση της γλυκόζης. Μετά το πέρας 15 λεπτών, εάν τα συμπτώματα επιμένουν ή η τιμή γλυκόζης είναι < 80 mg/dl, χορηγούνται επιπλέον 15-20 γραμμάρια γλυκόζης. Όταν η γλυκόζη του αίματος επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα συστήνεται η κατανάλωση ενός μικρού γεύματος, ώστε να αποφευχθεί επιδείνωση της υπογλυκαιμίας. Καλό είναι να υπάρχει πάντοτε στη τσάντα του παιδιού ένας χυμός, ο οποίος θα ανεβάζει ταχύτατα τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα.

Αυτό-Παρακολούθηση & Καταγραφή

Συστήνεται η μέτρηση των τιμών της γλυκόζης του αίματος προ-γευματικά και μετα-γευματικά. Επίσης, συστήνεται η καταγραφή αυτών αλλά και των δόσεων ινσουλίνης και των τροφών που συμπεριλαμβάνονται σε κάθε γεύμα. Αυτό θα βοηθήσει ιδιαίτερα τον θεράπον ιατρό αλλά και τον Διαιτολόγο-Διατροφολόγο που παρακολουθεί ένα παιδί με ΣΔτ1, ώστε να γίνονται εύστοχες προσαρμογές και τελικά να επιτυγχάνεται το βέλτιστο αποτέλεσμα στη γλυκαιμική ρύθμιση.

Διαβάστε επίσης

Ηλιάνα Ευαγγέλου

M.Sc. Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

Αγία Παρασκευή, Αθήνα

Κιν: 6946279958

Email: iliana.evgl@gmail.com

Business Site: ilianaevangeloudietitian.business.site

Η Ηλιάνα Ευαγγέλου έχει κατακτήσει το πτυχίο «Διατροφής και Διαιτολογίας» από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, με βαθμό «Άριστα». Στη συνέχεια οι μεταπτυχιακές της σπουδές στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο εστίασαν στην Εφαρμοσμένη Διαιτολογία – Διατροφή, στον τομέα της Κλινικής Διατροφής. Παράλληλα, το ερευνητικό της ενδιαφέρον και δραστηριότητα είναι έντονα. Παρακολουθεί και συμμετέχει  σε επιστημονικά συνέδρια και σεμινάρια με σκοπό την ενημέρωση για τις εξελίξεις στον κλάδο της διατροφής. Το μότο της είναι «to eat is a necessity, to eat intelligently is an art».