Γιατί πρέπει να σταματήσουμε να βάζουμε ταμπέλες στα παιδιά

Κάθε παιδί είναι διαφορετικό, το καθένα έχει πολύ διαφορετικά ταλέντα, δεξιότητες και προσωπικότητα, οπότε μας φαίνεται φυσικό να τους «κολλάμε» ταμπέλες. Για παράδειγμα ένα παιδί μπορεί να είναι το «έξυπνο» ή ο «καλλιτέχνης» ή το «άτακτο».  Αν και είναι εύκολο να βάλουμε ταμπέλες στα παιδιά, τις περισσότερες φορές αυτό μπορεί να είναι πολύ δύσκολο για τα ίδια τα  παιδιά.

Μεγαλώσαμε με «ταμπέλες»

Το να βάζουμε ταμπέλες στα παιδιά πλέον ξέρουμε ότι είναι κάτι που μπορεί να τα ακολουθεί σε όλη τους τη ζωή. Μεγαλώσαμε σε μια εποχή που όλοι είχαν μια ταμπέλα: «ο έξυπνος, ο επιλεκτικός, ο συνεπής, η ατσούμπαλη που της πέφτουν τα πράγματα απ΄ τα χέρια, η χοντρή, η εσωστρεφής, η τεμπέλα». Μια ολόκληρη στρατιά από χαρακτηρισμούς και επίθετα που πετάγονταν σε κάθε ευκαιρία για να υπενθυμίσουν στο παιδί όλα αυτά που είναι.

Την ακούγαμε την ταμπελίτσα μας, τη φοράγαμε σαν καπέλο πάνω από το κεφάλι μας και προφανώς αφού αυτό πίστευαν οι σημαντικοί άλλοι για εμάς ποτέ δεν θέλαμε να τους απογοητεύσουμε.

Κάποιες φορές οι ταμπέλες αυτές είχαν γίνει ένα υποσυνείδητο ρούχο το οποίο φορούσαμε μέχρι πολύ μεγάλοι. Μέχρι να πάρουμε τον χρόνο να αναλύσουμε λίγο παραπάνω τον εαυτό μας, χωρίς τις περιττές περιγραφές των άλλων. Εμείς είμαστε αυτοί που γνωρίζουμε τα πραγματικά κίνητρα των πράξεων μας, ή των μη πράξεών μας. Εμείς ξέρουμε τις δικές μας ανάγκες, μετά από μεγάλη έρευνα και αναζήτηση. Γι’ αυτό λένε συχνά ότι εκεί γύρω στα τριάντα κάνουμε τις αναθεωρήσεις μας, εξετάζουμε εκ νέου ποιες είναι οι προσωπικές μας αρχές και αξίες και γνωρίζουμε εκ νέου τον εαυτό μας.

Όταν είσαι παιδί είναι συχνά δύσκολο να χαράξεις τα προσωπικά σου όρια. Ειδικά αν έχεις φορέσει την ταμπέλα του καλού παιδιού, παίζεις όσο πιο καλά μπορείς τον ρόλο αυτό.

Γιατί πρέπει να αποφεύγουμε τις «ταμπέλες»

Καλό είναι να θυμόμαστε ότι κάθε παιδί είναι μοναδικό και έχει τις δυνατότητες να κάνει πολλά πράγματα και να ενεργεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.

  • Εστιάζουμε στα θετικά του κάθε παιδιού. Για παράδειγμα, αν το παιδί μας, που συνηθίζει να αργεί, φτάσει στο τραπέζι για φαγητό στην ώρα του, το επιβραβεύουμε για το ότι κατάφερε να είναι συνεπές.
  • Εστιάζουμε στην συμπεριφορά του κάθε παιδιού εκείνη τη χρονική στιγμή και δεν του βάζουμε γενικού και αόριστες ταμπέλες. Για παράδειγμα το να μπλέκεται ένα παιδί συχνά σε μπελάδες δε σημαίνει ότι είναι κακό.
  • Συνειδητοποιούμε ότι το κάθε παιδί γεννιέται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αλλά οι γονείς και οι γύρω του μπορούν να επηρεάσουν ή και αλλάξουν όλες αυτές τις συμπεριφορές και να τα βοηθήσουν να μην «εγκλωβιστούν» στις εν γένει συμπεριφορές τους για μια ζωή.
  • Να μην αφήνουμε τα παιδιά να «κλειδώνουν» τους εαυτούς τους μέσα σε συγκεκριμένους ρόλους, αλλά να προσπαθούν σε οτιδήποτε τα ενδιαφέρει, ακόμα κι αν έχουν αδέρφια που είναι πιο ταλαντούχα από αυτά σε κάποια πράγματα.

Η θεωρία της «ταμπέλας»

Η θεωρία της ταμπέλας (Labeling), αναπτύχθηκε για πρώτη φορά από τον Howard Becker (1963) και έχει τονίσει τις αρνητικές επιπτώσεις στα άτομα που «φορούν» μια ταμπέλα. Οι γονείς βάζουν εύκολα ταμπέλες στα παιδιά χωρίς να το συνειδητοποιούν. Συνήθως συνεπάγεται τη χρήση ενός επιθέτου για να περιγράψει τον χαρακτήρα, τη συμπεριφορά ή την εμφάνιση ενός παιδιού. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να πει, «Είναι πολύ ντροπαλός. Είναι αυταρχική. Δεν θα το δοκιμάσει. Είναι ηγέτης. Είναι φυσικός καλλιτέχνης. Πάντα κλαίει».

Για παράδειγμα, αν ένα παιδί ακούει συνεχώς «είναι επιλεκτικό», τότε μπορεί κάλλιστα να γίνει επιλεκτικό επειδή οι γονείς του λένε πάντα ότι είναι ένα. Τα παιδιά μεγαλώνουν, αναπτύσσονται, αλλάζουν και έχουν ατελείωτες δυνατότητες. Είναι σημαντικό να μην τα εμποδίσουμε και να μειώσουμε το εύρος των δυνατοτήτων τους με αυτές τις ανούσιες ταμπέλες.

Ποιοι είναι κίνδυνοι του να βάζουμε ταμπέλες στα παιδιά

Η επισήμανση επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουν τα παιδιά τον εαυτό τους

Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς (ή δάσκαλοι κλπ) χαρακτηρίζουν ένα παιδί μπορεί να έχει μόνιμο αντίκτυπο στο πώς σκέφτεται το παιδί για τον εαυτό του. Όταν ένα παιδί φέρει μια ταμπέλα, αυτή η ταμπέλα θα γίνει μέρος της ταυτότητάς του. Οι ταμπέλες συχνά κάνουν μεγαλύτερη ζημιά από το να βάζουν τα παιδιά σε κουτιά.

Η επισήμανση επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα παιδιά

Όταν στα παιδιά δίνονται ταμπέλες, επηρεάζει όχι μόνο τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους, αλλά και το τι αναμένεται από αυτά και πώς αντιμετωπίζονται, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει το πώς θα γίνουν. Για παράδειγμα, ένα παιδί με ισχυρή θέληση που χαρακτηρίζεται ως «ζωηρό» πιθανότατα θα δυσκολεύει τους γονείς να δείξουν ενσυναίσθηση και να καταβάλουν προσπάθεια να διορθώσουν την συμπεριφορά του. Σύμφωνα με μια διάσημη μελέτη το 1965, τόσο οι αρνητικές όσο και οι θετικές ταμπέλες άλλαξαν τον τρόπο που οι δάσκαλοι αντιμετώπιζαν τους μαθητές.

Οι ταμπέλες στα παιδιά περιορίζουν τις δυνατότητές τους

Ακόμα κι αν οι ταμπέλες δεν είναι απαραίτητα αρνητικές όπως «ντροπαλός, ευγενικός, αθλητικός ή δημιουργικός», μπορούν να επηρεάσουν και να θέσουν όρια στις δυνατότητες ενός παιδιού. Τα παιδιά μπορούν να εξερευνήσουν όλα τα είδη των ενδιαφερόντων, των δραστηριοτήτων και της σταδιοδρομίας καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, οπότε είναι καλύτερο να μην δίνουμε χαρακτηρισμούς του τύπου «μηχανικός», «κοριτσάκι» ή «μεγαλοφυία μαθηματικών». Όταν τα παιδιά μαθαίνουν ότι όλα είναι πιθανά, είναι πιο πρόθυμα να ρισκάρουν και να δουλέψουν σκληρά.

Όταν βάζουμε στα παιδιά ταμπέλες με αρνητικούς χαρακτηρισμούς τις περισσότερες φορές νιώθουν ότι δεν περιμένουμε από αυτά να αλλάξουν ή να βελτιωθούν. Νιώθουν ότι θα πρέπει να ζήσουν τη ζωή τους με αυτούς τους αρνητικούς χαρακτηρισμούς.

Διαβάστε επίσης:

Το «ακατάστατο» παιδί συνήθως δε βλέπει κανένα λόγο να γίνει νοικοκυρεμένο και καθαρό αφού οι γονείς του και οι γύρω του, του έχουν ξεκάθαρα καθορίσει το ρόλο του στην οικογένεια και το περιβάλλον του.

Το «άτακτο» παιδί μπορεί να πιστεύει ότι μπορεί να συνεχίσει να κάνει τρελά πράγματα, αφού ούτως ή άλλως αυτό περιμένουν οι γύρω του από αυτό.

Οι «καλές» ταμπέλες στα παιδιά

Ακόμη και οι καλές ταμπέλες μπορεί να προκαλούν προβλήματα, αφού μπορεί να ωθούν τα παιδιά να νιώθουν πίεση από τις προσδοκίες των γονιών και των γύρω τους ή ακόμα και να νιώθουν ένοχα γιατί οι γονείς τους τα προτιμούν από τον αδερφό ή την αδερφή τους.

Για παράδειγμα:

Η Ελένη είναι η «καλή μαθήτρια» στην οικογένεια, αλλά νιώθει πολύ αναστατωμένη όταν δεν παίρνει άριστα στο τεστ. Μπορεί να νιώθει πολύ άσχημα γιατί δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που έχουν οι άλλοι για αυτήν. Μπορεί ακόμη να νιώθει στενοχωρημένη και ντροπιασμένη για τα αδέρφια της, επειδή οι γονείς τους δεν είναι περήφανοι και γι’ αυτά.

Οι ταμπέλες που μπαίνουν στα αδέρφια μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο που βλέπει ένα παιδί τον εαυτό του.

Για παράδειγμα:

Ο αδερφός της Νίκης είναι ο «μουσικός» της οικογένειας, οπότε η Νίκη νιώθει ότι δε θα έπρεπε να ενδιαφέρεται για τη μουσική, αφού ποτέ δε γίνει τόσο καλή όσο ο αδερφός της. Αυτό σημαίνει ότι η Νίκη θα χάσει όλες τις χαρές που μπορεί να προσφέρει η ενασχόληση με τη μουσική σε έναν άνθρωπο γιατί πάντα θα πιστεύει ότι δεν μπορεί να συναγωνιστεί τον αδερφό της.

Πώς να επιλέγω τις σωστές λέξεις για να αποφύγω τις ταμπέλες στα παιδιά

Όταν τα παιδιά φέρουν μια ταμπέλα, μπορεί να επηρεάσει την αίσθηση του εαυτού τους και τον τρόπο που αντιμετωπίζονται, και να περιορίσει τις δυνατότητές τους. Οι αρνητικές ταμπέλες μπορούν να κάνουν τους γονείς να περιμένουν το χειρότερο, αλλά ακόμη και οι θετικές ετικέτες μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο.

Πότε δεν είναι αργά να αλλάξουμε μια μη λειτουργική συμπεριφορά. Καλό είναι να αντικαταστήσουμε τις ταμπέλες χρησιμοποιώντας λέξεις που θα προσφέρουν ενθάρρυνση και υποστήριξη. Πριν πούμε μια οποιαδήποτε λέξη επιλέγουμε σοφά ποια λέξη είναι η κατάλληλη.

Μπορείς να κάνεις εξάσκηση με κάποια παραδείγματα. Όταν έχουμε να κάνουμε με κάτι αρνητικό καλό είναι να μην ξεχνάμε να ονοματίσουμε την συμπεριφορά και όχι το άτομο (αυτό ισχύει για οποιαδήποτε ηλικία και αν είναι ο συνομιλητής σου).

Διαβάστε επίσης:

Αντί να χαρακτηρίσουμε ένα παιδί ως «καλό παιδί» ή «εύκολο χαρακτήρα και καλόβολο», καλό είναι να πούμε κάτι του τύπου : «έχεις πολύ ευγενική συμπεριφορά». Αντί να πούμε «είσαι ντροπαλός» ή «μην ντρέπεσαι», δοκιμάζουμε δηλώσεις του τύπου «ίσως χρειάζεται λίγος ακόμα χρόνος για να νιώσεις άνετα».

Κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε όλοι και αυτό είναι το μόνο δεδομένο. Είμαστε όλοι μαζί σε αυτό και η ανατροφή των παιδιών μας και ό,τι χτίσουμε τώρα, είναι αυτή που θα μας δώσει τα καλύτερα αποτελέσματα αύριο. Οι ταμπέλες στα παιδιά είναι κάτι που εγγυημένα καθόλου δεν χρειάζονται.

Αυτό που λένε οι ενήλικες, ειδικά οι γονείς, έχει πολύ βάρος για τα παιδιά, και φυσικά όπως γνωρίζουμε όσοι έχουμε παιδιά, είναι εξαιρετικοί ακροατές. Οι ταμπέλες στα παιδιά, μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που βλέπουν τα ίδια τον εαυτό τους. Ακριβώς επειδή τα παιδιά επιδεικνύουν ένα μοτίβο συμπεριφοράς ταυτόχρονα δεν σημαίνει ότι πρέπει να χαρακτηρίζονται κιόλας.

Διαβάστε επίσης:

Ιδρυτικό Μέλος allaboutparents.gr | Positive Parenting
Ψυχολόγος ΑΠΘ, MSc
Ειδικευμένη στην Ψυχοθεραπεία Gestalt
PgD Παιδοψυχολογία Παιδιού & Εφήβου 
 Τηλ: 6942217440, Ευρυτανίας 13, Αμπελόκηποι
 email: maria.giannopulu@gmail.com