δεπυ και διαγνωση νεα μοδα

ΔΕΠΥ: είναι τελικά μια διάγνωση μόδα;

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, γνωστή με το ακρωνύμιο ΔΕΠΥ, είναι μια από τις συχνότερες νευροβιολογικές διαταραχές της παιδικής ηλικίας. Η ΔΕΠΥ συνεχίζεται, κατά ένα σημαντικό ποσοστό, και στην ενήλικη ζωή. Διεθνώς ονομάζεται Attention Deficit Hyperactivity Disorder, με το ακρωνύμιο ADHD.

Επιδημιολογία της ΔΕΠΥ

Εμφανίζεται στο 5-7% του μαθητικού πληθυσμού.  Αρκετοί επιστήμονες θεωρούν ότι η συχνότητα εμφάνισης είναι περίπου η ίδια και στα δυο φύλα, με τα κορίτσια να παρουσιάζουν χαμηλότερης έντασης υπερκινητικότητα. Η ενδεχόμενη ευκολότερη διαχείριση των κοριτσιών ίσως να σχετίζεται με τις λιγότερες ή καθυστερημένες διαγνώσεις. Αποτέλεσμα αυτού είναι η επίσημες μετρήσεις να δίνουν συνήθως 3:1 σχέση υπέρ των αγοριών.

Διάγνωση της ΔΕΠΥ

Η αναγνώριση είθισται να συμπίπτει με την ένταξη των παιδιών στο σχολείο, δηλαδή μεταξύ 3 και 7 χρόνων. Αυτό οφείλεται στις σχολικές απαιτήσεις για συγκέντρωση, προσοχής, οργάνωση και ακολουθία κανόνων του σχολικού πλαισίου. Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ είναι η διάσπαση προσοχής, η παρορμητικότητα και η υπερκινητικότητα.  

Εύκολα συμπεραίνουμε πόσο κοινά χαρακτηριστικά μπορούν να είναι αυτά στην παιδική ηλικία. Κατανοούμε, λοιπόν, ότι συχνά η διάγνωση παραβλέπεται. Σε πολλές περιπτώσεις τα προβλήματα που η ίδια η ΔΕΠΥ προκαλεί στη συμπεριφορά, στην κοινωνική προσαρμογή ή στη σχολική απόδοση, αποδίδονται σε άλλες καταστάσεις που μπορεί να συνυπάρχουν. Το Πανελλήνιο Σωματείο Ατόμων με ΔΕΠΥ – ADHD Hellas – κάνει μεγάλο αγώνα πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης για το θέμα της υποδιάγνωσης.

Από την άλλη πλευρά, τα συνοδά ζητήματα που μπορούν επίσης να προκαλούν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ (χωρίς όμως το παιδί που τα εκδηλώνει να πάσχει απαραίτητα από αυτή) μπορεί να μπερδέψουν τον γονέα, τον δάσκαλο ή ακόμα και τους επαγγελματίες. Το αποτέλεσμα αυτού μπορεί να είναι το παιδί να φέρει μια λανθασμένη διάγνωση, η οποία δυστυχώς συχνά αποτελεί και μια εν δυνάμει «ταμπέλα».

Υποδιάγνωση της ΔΕΠΥ

Είναι κοινώς αποδεκτό, ότι σε διεθνές επίπεδο η ΔΕΠΥ αποτελεί μία από τις πιο μελετημένες και τεκμηριωμένες παιδοψυχιατρικές διαταραχές. Η διάγνωσή της παράλληλα έχει προκαλέσει πληθώρα συζητήσεων και επιστημονικών debate. Προβληματίζει το γεγονός ότι παρόλα αυτά συνεχίζει να υποδιαγιγνώσκεται σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η χώρα μας.

Είναι στενάχωρο να βλέπει κανείς εφήβους και ενήλικες με προβλήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης, θλίψης, άγχους ή και χρήσης ουσιών που τελικά να διαπιστώνεται ότι έχουν αδιάγνωστη ΔΕΠΥ.

Η διαφορετικότητά τους από τους συνομηλίκους και η αντίστοιχη αντιμετώπισή τους από τον περίγυρο μπορεί να οδηγήσει στα προαναφερθέντα ζητήματα, πλήττοντας την ψυχική τους υγεία.

Είναι παράδοξο λοιπόν, πώς ενώ παντού πια κανείς συναντά πολλά κέντρα αντιμετώπισης αναπτυξιακών διαταραχών, ψυχολογικών προβλημάτων, λογοθεραπείας και εργοθεραπείας, τελικά η ΔΕΠΥ να υποδιαγιγνώσκεται. Είμαι πεπεισμένη πώς αν κάνετε μια έρευνα στον περίγυρό σας, θα μάθετε για πάνω από 2 παιδιά διαγνωσμένα με κάποιο αναπτυξιακό ή ψυχολογικό ζήτημα.

Υπερδιάγνωση της ΔΕΠΥ

Τι συνέβη και γεμίσαμε με τέτοιου είδους ζητήματα; Μήπως η άνθησή τους ήρθε μαζί με την υπερπληροφόρηση του γονέα, φροντιστή και εκπαιδευτικού;

 Ως ψυχολόγος δέχομαι συχνά πολλαπλές ερωτήσεις γεμάτες αγωνία και υπερβολική ανησυχία από αγχομένους γονείς. Παρατηρώ, επίσης, πως με το παραμικρό πλέον ο γονιός προστρέχει σε ειδικούς όλων των ειδών. Η υπερβολική ανησυχία, μαζί με τις υπερδυνάμεις των ΜΜΕ, των social media και του διαδικτύου, που γνωρίζουν καλά ότι οι γονείς μπορούν εύκολα να χειραγωγηθούν, ευθύνονται εν μέρει για την αυξημένη ιατρικοποίηση ορισμένων παιδικών συμπεριφορών. 

Η υπερδιάγνωση ενδεχομένως να έχει τις ρίζες της και στο ενδεχόμενο όφελος των ψυχιάτρων και των φαρμακοβιομηχανιών. Δεν είναι απίθανο οι ασαφείς διαγνωστικές πρακτικές να στοχεύουν στη συνταγογράφηση φαρμάκων και ό,τι συνεπάγονται.

Επιπλέον, η παρούσα διαμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος δημιουργεί γόνιμο έδαφος για δημιουργία μαθητικών υποσυνόλων. Ως εκ τούτου, η απουσία εναλλακτικών μεθόδων συμπεριληπτικής διδασκαλίας παρουσιάζει παιδιά με δυσκολίες αυτορρύθμισης της συμπεριφοράς και του συναισθήματός τους. Αυτή παράλληλα γεννάει εκτός από υπερδιάγνωση της ΔΕΠΥ και μαθησιακών δυσκολιών, ελλειμμάτων δηλαδή στο διάβασμα και το γράψιμο.

Η προσωπική μου εμπειρία

Η εμπειρία μου ως εργαζόμενη σε δημόσια σχολικά πλαίσια, αλλά και σε ΚΕΣΥ (Κέντρο Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης) ως αναπληρώτρια ψυχολόγος, μου χάρισε την όψη και των δύο πλευρών του νομίσματος. Δυστυχώς, συνάντησα αρκετά παιδιά, μεγαλύτερης ηλικίας, αδιάγνωστα. Αυτά, παραπέμφθηκαν σε παιδοψυχίατρο και έλαβαν την απαραίτητη φροντίδα και τις κατάλληλες παρεμβάσεις.

 

Στα χέρια μου όμως, έπεσαν διαγνώσεις ΔΕΠΥ που είχαν μεγάλη απόκλιση από αυτό που τελικά συναντούσε η εκάστοτε διεπιστημονική ομάδα στην οποία συμμετείχα. Αποτέλεσμα αυτού ήταν η εκτενής έρευνα, εξέταση και οι πολλαπλές παραπομπές των παιδιών σε παιδοψυχιάτρους, αναπτυξιολόγους και κλινικούς παιδοψυχολόγους, με ό,τι ταλαιπωρία αυτό φέρει στα παιδιά και στην οικογένεια φέρνει, για να διαλευκανθεί το μυστήριο.

Η εκτενής έρευνα πολλές φορές οδηγούσε σε διαφορετικές περιπτώσεις και συμπεράσματα σχετικά με τη διάγνωση της ΔΕΠΥ:

 

  1. Είναι ψυχικά πιο ανεκτή για την οικογένεια από τη διάγνωση του Αυτιστικού Φάσματος, γεγονός που οδηγεί και τους ειδικούς να τη δίνουν με μεγαλύτερη άνεση.
  2. Δίνει τη δυνατότητα για δωρεάν θεραπείες – ψυχοθεραπεία, λογοθεραπεία, εργοθεραπεία – στα δημόσια ταμεία σε σχέση με διαγνώσεις σχετικές με διαταραχές της διάθεσης.
  3. Η οικογένεια μπορεί πιο εύκολα να δεχθεί ότι τα αντίστοιχα συμπτώματα οφείλονται στη ΔΕΠΥ. παρά σε συναισθηματικής φύσης ζητήματα ή άλλα των παιδιών τους.
  4. Δίνει επίσης τη δυνατότητα για διευκολύνσεις στον τρόπο εξέτασης των μαθητών, σε ενδοσχολικό και πανελλήνιο επίπεδο (προφορικέςεξετάσεις, περισσότερος χρόνος κτλ).

Πώς να αποφύγουμε το μπέρδεμα

Για να ανιχνευθεί επιτυχώς η ΔΕΠΥ, πρώτα από όλα χρειάζεται να κάνουμε μελετημένη επιλογή γιατρού που θα εξετάσει το παιδί. Τα ραντεβού που θα γίνουν είναι απαραίτητο να είναι πάνω από τρία και να έχουν διάρκεια.  Σημαντικές είναι και οι ιατρικές εξετάσεις για την εκτίμηση της γενικής υγείας του παιδιού, μιας και η ΔΕΠΥ μπορεί να συνυπάρχει και με άλλα προβλήματα, να χειροτερεύουν τα συμπτώματα της από αυτά ή ακόμα και να συγκαλύπτονται. Για παράδειγμα, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα μπορεί να συμβάλλει σε τέτοια αποτελέσματα.

Επιπρόσθετα, χρειάζεται προσοχή γιατί η διάσπαση προσοχής αποτελεί κοινό σύμπτωμα πολλών, για να μην πούμε όλων, των παιδοψυχιατρικών και αναπτυξιακών παθήσεων. Δεν μπορούμε να αφήσουμε απ΄έξω τη συμβολή των δυσλειτουργικών οικογενειών σε αυτή τη διάγνωση. 

Η έλλειψη γονεϊκής ενασχόλησης με την ψυχική και συναισθηματική υποστήριξη του παιδιού αλλοιώνουν την κλινική εικόνα ή και επηρεάζουν την πορεία της διαταραχής. Η μη τοποθέτηση ορίων, η απουσία ελέγχου, η ασταθής οικογενειακή δομή και τα υψηλά επίπεδα στρες προστίθενται στη λίστα.  Είναι κοινώς αποδεκτό, λοιπόν, πόσο σημαντικό είναι να διαπιστωθεί ότι το εκάστοτε σχετικό σύμπτωμα δεν αποτελεί απόρροια του τρόπου ανατροφής του παιδιού.

Αναμφισβήτητα, το να είναι κανείς γονέας, φροντιστής ή εκπαιδευτικός παιδιού με ΔΕΠΥ ή ενήλικας με ΔΕΠΥ δεν είναι εύκολο. Συχνά οι δυσκολίες μοιάζουν ανυπέρβλητες. Η ενασχόληση με τη ΔΕΠΥ αποτελεί για πολλούς ένα ταξίδι ζωής. Όμως, όπως συμβαίνει με την πλευοψηφία των ζητημάτων, η ενημέρωση, η ψυχραιμία και η πρώιμη παρέμβαση είναι η δύναμή μας.

Ιδρυτικό Μέλος allaboutparents.gr | Positive Parenting

Ψυχολόγος

Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια

Δόκιμο Τακτικό Μέλος ΙΣΟΨ

Μέλος της Διεθνούς  Ένωσης Σχεσιακής

Ψυχανάλυσης & Ψυχοθεραπείας (IARPP)

& της Αμερικάνικης Ένωσης Ομαδικής Ψυχοθεραπείας (AGPA)