Αυνανισμός & παιδί: Πώς να τον διαχειριστείτε

Ο αυνανισμός γενικότερα, αλλά και ο παιδικός αυνανισμός ειδικότερα, είναι ένα θέμα που περιβάλλεται από πολλές προκαταλήψεις και απέναντι στον οποίο υπάρχει γενικά μια αρνητική στάση από τον περίγυρο.

 

Η θέα ενός μικρού παιδιού που αυνανίζεται προκαλεί συνήθως μεγάλη αμηχανία, εκνευρισμό, ντροπή και θυμό στους ενήλικες, που συχνά δεν είναι σίγουροι για το πώς θα πρέπει να αντιδράσουν σε μια τέτοια περίπτωση.

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που μας έλεγαν – και ίσως ακόμα κάποιοι το πιστεύουν – πως ο αυνανισμός, πέραν του ότι αποτελεί μεγάλη αμαρτία, βλάπτει σοβαρά και την υγεία, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό μεγάλες ενοχές και φόβο σε πολλά παιδιά, αλλά και σε νυν ενήλικες.

Οι αντιδράσεις των ενηλίκων επηρεάζουν σίγουρα το παιδί, είτε θετικά είτε αρνητικά, καθορίζοντας και τη στάση του απέναντι στο δικό του σώμα και τη δική του σεξουαλικότητα.

Το ό,τι όλοι οι άνθρωποι, μικροί ή μεγάλοι, σε αυτόν τον πλανήτη αυνανίζονται ή νιώθουν τουλάχιστον την ανάγκη να το κάνουν, δείχνει πως ο αυνανισμός αποτελεί μέρος της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και μία απόλυτα φυσιολογική εκδήλωσή της. Ο αυνανισμός αποτελεί συνήθως πηγή ευχαρίστησης, αν και στα παιδιά υπάρχουν και επιπρόσθετοι λόγοι που αυτό συμβαίνει. 

Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα μικρά παιδιά μπορεί να χρησιμοποιούν τον αυνανισμό ως μέσο συναισθηματικής εκφόρτισης ή παρηγοριάς, σε περιόδους που νιώθουν για κάποιο λόγο συναισθηματικά ευάλωτα, όπως π.χ. αν έχουν αποκτήσει μικρότερο αδελφάκι, εάν έχουν βιώσει κάποιον αποχωρισμό ή απώλεια, εάν έχει συμβεί κάποια σημαντική αλλαγή στη ζωή τους κ.ά.

Ο παιδικός αυνανισμός είναι ένας ακόμα τρόπος διερεύνησης της προσωπικής σεξουαλικότητας.

Πολλά μικρά παιδιά έχουν περιόδους στη διάρκεια των οποίων αυνανίζονται σχετικά ανοιχτά με το χέρι, με κάποιο παιχνίδι ή με το να τρίβονται σε κάποιο έπιπλο. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό και εξαφανίζεται συνήθως από μόνο του με τον καιρό.

Η παιδική σεξουαλικότητα εμπεριέχει και κινητοποιεί πολλά συναισθήματα που το παιδί δεν γνωρίζει πως είναι σεξουαλικά. Αυτό ακριβώς αποτελεί μία καθοριστική διαφορά ανάμεσα στην ενήλικη και την παιδική σεξουαλικότητα. Η παιδική σεξουαλικότητα χαρακτηρίζεται από μια έμφυτη περιέργεια για το σώμα και ανάγκη διερεύνησης μέσα από διάφορα, ερωτικής χροιάς, παιχνίδια. Για ένα μικρό παιδί, είναι απόλυτα φυσικό να εξερευνά το σώμα του, χωρίς να νιώθει κάποια ντροπή, πριν προσγειωθεί – συχνά ανώμαλα – στην ενήλικη ηθική αυτών που έχει γύρω του.

Τι είναι ο παιδικός αυνανισμός;

Ο παιδικός αυνανισμός ορίζεται ως η αυτο-διέγερση των έξω γεννητικών οργάνων από το άτομο κατά τα προεφηβικά χρόνια. Πριν από τον 20ο αιώνα, ο ιατρικός κόσμος πίστευε οτι ο αυνανισμός αποτελούσε ένα πρόδρομο στάδιο νευροψυχιατρικών διαταραχών. Στην ψυχοαναλυτική θεωρία του Sigmund Freud (1856-1939),  ο αυνανισμός παρουσιάζεται να συμβάλλει στην εκδήλωση της νευρασθένειας και της υστερίας, να προκαλεί οργανική και ψυχική βλάβη. Ο Felix Gattel (1870-1904), ένας από τους πρώτους μαθητές του Freud, διαπίστωσε πως ο αυνανισμός ήταν αρκετά συχνός στα νεαρά κορίτσια. Έπρεπε, ωστόσο, να περάσει ένας αιώνας για να αλλάξει η στάση των επαγγελματιών υγείας. Σήμερα, και τα τελευταία τουλάχιστον τριάντα χρόνια, ο αυνανισμός θεωρείται φυσιολογικό φαινόμενο, ένα φυσιολογικό στάδιο της ψυχοσεξουαλικής ωρίμανσης του ατόμου.

Πώς εκδηλώνεται ο αυνανισμός στα παιδιά;

Τα παιδιά, όταν αυνανίζονται, μπορεί να παρουσιάζουν συμπεριφορά αντίστοιχη με αυτήν των ενηλίκων, με ερεθισμό των έξω γεννητικών οργάνων και τις αντίστοιχες φυσιολογικές αλλαγές και συνοδά συμπτώματα, όπως ταχύπνοια, εφίδρωση, έξαψη και σύσπαση των μυών. Στα βρέφη και στα νήπια ωστόσο, οι αλλαγές αυτές δεν είναι το ίδιο εμφανείς. Πολύ συχνά, η διέγερση των γεννητικών οργάνων δεν προκαλείται με τα χέρια, γεγονός που δυσκολεύει τη διάγνωση.

Συχνές εκδηλώσεις στα παιδιά είναι:

  • Επεισόδια στερεοτυπικών κινήσεων (λίκνισμα) και στάσεων των κάτω άκρων, με ρυθμική σύσπαση των μηρών
  • Άσκηση πίεσης στην πύελο και στην υπερηβική περιοχή
  • Τρίψιμο της περιοχής των γεννητικών οργάνων στο κάθισμα

Αυτές οι κινήσεις συνήθως συνοδεύονται ή ακολουθούνται από ταχύπνοια ή άρρυθμη αναπνοή, έξαψη του προσώπου, εφίδρωση, κάποιες φορές από κλάμα ή γογγυσμό, ενώ το παιδί μοιάζει να είναι αποπροσανατολισμένο.

Είναι χαρακτηριστικό ωστόσο, το ότι το παιδί δεν παρουσιάζει απώλεια συνείδησης και η συμπεριφορά αυτή διακόπτεται εύκολα εάν προσπαθήσουμε να αποσπάσουμε την προσοχή του παιδιού με κάτι άλλο.

Να ανησυχήσω αν το παιδί μου αυνανίζεται υπερβολικά;

Η συχνότητα και διάρκεια των επεισοδίων παρουσιάζουν μεγάλο εύρος. Ένα παιδί μπορεί να αυνανίζεται από μια φορά την εβδομάδα, μέχρι και πάνω από είκοσι φορές τη μέρα. Κάθε επεισόδιο μπορεί να διαρκεί από λεπτά μέχρι ώρες.

Πόσο συνηθισμένος είναι ο αυνανισμός κατά τα διάφορα στάδια της παιδικής ηλικίας;

Μέχρι την ηλικία των πέντε ή έξι ετών, ο αυνανισμός είναι αρκετά συνηθισμένος. Τα μικρά παιδιά είναι πολύ περίεργα για το σώμα τους και βρίσκουν τον αυνανισμό ευχάριστο και γαληνευτικό. Οι νέοι είναι επίσης περίεργοι για τις διαφορές μεταξύ των κοριτσιών και των αγοριών και επομένως στο προσχολικό περιβάλλον και στο νηπιαγωγείο μπορεί να εξερευνούν περιστασιακά το ένα το σώμα του άλλου, συμπεριλαμβανομένων των γεννητικών οργάνων τους.

Από την ηλικία των έξι ετών και μετά, η συχνότητα εμφάνισης του αυνανισμού (όπως το να τρίβουν τα χέρια τους επάνω στα γεννητικά τους όργανα) τείνει να υποχωρεί σε κοινή θέα, κυρίως επειδή η κοινωνική ευαισθητοποίηση των παιδιών αυξάνεται και τα κοινωνικά στάδια αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Ο αυνανισμός σε ιδιωτικό επίπεδο θα συνεχίσει σε κάποιο βαθμό και φυσικά παραμένει κάτι απόλυτα φυσιολογικό.

Όταν ξεκινά η εφηβική ανάπτυξη – συνοδεύεται από αύξηση των σεξουαλικών ορμονών, σεξουαλικές σκέψεις και αντίστοιχη περιέργεια – η ευαισθητοποίηση του σώματος και οι σεξουαλικές εντάσεις αυξάνονται. Ο αυνανισμός είναι ένα κανονικό μέρος της κανονικής εφηβείας. Οι περισσότεροι νεαροί έφηβοι ανακαλύπτουν ότι ο αυνανισμός είναι σεξουαλικά ευχάριστος και αναγνωρίζουν ότι η αυτο-διέγερση είναι μια έκφραση της δικής τους ανάπτυξης σεξουαλικότητας.

“Έπιασα το παιδί μου να αυνανίζεται…τι πρέπει να κάνω”;

Όταν οι γονείς των παιδιών σχολικής ηλικίας ανακαλύπτουν ότι το παιδί τους βλέπει τον αυνανισμό σαν “παιχνίδι”, συχνά αντιδρούν με αμηχανία, θυμό, ακόμη και με “ηθική οργή”. Άλλοι το παίρνουν ψύχραιμα και το αναγνωρίζουν ως αναπτυξιακά φυσιολογική συμπεριφορά. Στην ιδανική περίπτωση, αυτή η ανακάλυψη προσφέρει μια υπέροχη ευκαιρία για τη διδασκαλία των παιδιών σχετικά με τη δική τους σεξουαλικότητα και τις διαφορές μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών δραστηριοτήτων.

Μερικές φορές ο αυνανισμός είναι ένας τρόπος για να προσφέρει τον εαυτό του προσωπική ηρεμία, όταν αισθάνεται συναισθηματικά φορτισμένο. Ο αυνανισμός θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη και μια αιτία για σεξουαλική κακοποίηση. Τα παιδιά που υφίστανται σεξουαλική κακοποίηση μπορεί να εξελιχθούν υπερβολικά στην σεξουαλικότητά τους, γεγονός που υποδηλώνει την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση.

Ο αυνανισμός είναι μέρος της κανονικής ανθρώπινης σεξουαλικής εμπειρίας και τα παιδιά το βρίσκουν ευχάριστο. Με την προϋπόθεση ότι δεν πρόκειται για υπερβολική συμπεριφορά (δεν παρεμβαίνει στις συνήθεις ρουτίνες, ευθύνες, ή στο παιδικό παιχνίδι), η εξάλειψη του αυνανισμού μπορεί να μην είναι επιθυμητή.

Ωστόσο, βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας καταλαβαίνει ότι ο αυνανισμός, όπως πολλά άλλα πράγματα, είναι μια ιδιωτική και όχι δημόσια δραστηριότητα. Αν το παρατηρήσετε να αγγίζει τα γεννητικά του όργανα σε έναν δημόσιο χώρο, μπορεί να του πείτε: “Δεν είναι σωστό να αγγίζεις εδώ το πέος σου / τον κόλπο σου. Θα πρέπει να γίνεται μόνο στην ιδιωτικότητα του δωματίου σου, όταν δεν είναι κανείς άλλος μαζί σου”. Καθώς συζητάτε τον αυνανισμό με το παιδί σας, μην χαρακτηρίζετε την φυσική αυτή ανάγκη ως κάτι κακό, ή αμαρτωλό. Αυτό θα δημιουργήσει μια αίσθηση ενοχής και μυστικότητας που μπορεί να είναι ανθυγιεινή για τη σεξουαλική ανάπτυξη του παιδιού.

Αν ο αυνανισμός, δε συμβαίνει τόσο συχνά ώστε να επηρεάζει τις υπόλοιπες δραστηριότητες των παιδιών, δε χρειάζεται να προσπαθήσετε να τον σταματήσετε.

  • Συζητήστε το με το παιδί χωρίς όμως να φορτώνετε την πράξη με ενοχές, χωρίς να χρησιμοποιείτε λέξεις όπως «κακό» ή «αμαρτία», γιατί έτσι μπορεί να δημιουργήσετε αισθήματα ενοχής και ντροπής, που μπορεί να επηρεάσουν την μετέπειτα σεξουαλική ζωή του παιδιού. Εννοείται ότι η τιμωρία δεν έχει καμία θέση στην προσέγγιση του θέματος.
  • Ενθαρρύνετε τη συζήτηση για το θέμα και απαντήστε στις ερωτήσεις του. Οι απαντήσεις σας καλό είναι να περιορίζονται μόνο σε αυτά που σας ρωτά και με γλώσσα κατάλληλη για την ηλικία και την αντίληψή του.
  • Ενθαρρύνετε τα παιδιά να ανακαλύψουν το σώμα τους, αλλά προσοχή, χωρίς έκθεση σε σεξουαλικές εικόνες.
  • Βάλτε ξεκάθαρα όρια στο δικό σας βαθμό γύμνιας, που επιτρέπεται μέσα στο σπίτι, ώστε να μην εκθέτονται σε καταστάσεις που δε μπορούν να διαχειριστούν. Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία εκδηλώνουν ερωτική διάθεση απέναντι στο γονιό του αντίθετου φύλου.
  • Αν θεωρείτε ότι εκείνη τη στιγμή το παιδί το κάνει από ανία, τραβήξτε το όμορφα και διακριτικά σε μια άλλη δραστηριότητα.
  • Δώστε στο παιδί να καταλάβει ότι ο αυνανισμός είναι μια διαδικασία προσωπική (όπως και άλλα πράγματα που έχει μάθει ως τώρα) και ότι μπορεί να το κάνει μόνο στο σπίτι, στον προσωπικό του χώρο και όχι δημόσια.

Πότε να ανησυχήσω για τον αυνανισμό του παιδιού μου;

Υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες τα παιδιά πρέπει να λάβουν αξιολόγηση από έναν παιδοψυχίατρο ή ψυχολόγο.

Αυτές περιλαμβάνουν:

  • Συχνός, υπερβολικός και καθημερινός αυνανισμός, τόσο στο σπίτι όσο και σε δημόσιους χώρους
  • Δημόσιος αυνανισμός που συνεχίζεται ακόμα και αφότου μιλήσετε γι’ αυτό με το παιδί σας
  • Αυνανισμός που συμβαίνει σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα συμπεριφορικής ή συναισθηματικής δυσκολίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής απομόνωσης, επιθετικότητας, τάσης για καταστροφή αντικειμένων, κρίσεων λύπης, απόσυρσης, αν το παιδί ουρεί στο κρεβάτι του, ή αν αφοδεύει μέσα στα ρούχα του (encopresis)
  • Αν το παιδί προβαίνει σε ακατάλληλη σεξουαλική συζήτηση, ή άλλη σεξουαλική δραστηριότητα

Ο γονιός θα πρέπει να αποδεχθεί πως το παιδί του έχει μια σεξουαλικότητα την οποία οφείλει να σεβασθεί και να μην εμπλέκεται στις διάφορες εκδηλώσεις της χωρίς να υπάρχει σοβαρός λόγος. Τα όρια μπαίνουν όταν διαπιστώνουμε νηφάλια πως το ίδιο το παιδί αδυνατεί να τα θέσει και ίσως κινδυνεύει.

Τα περισσότερα πράγματα που κάνουν τα παιδιά είναι κατά κανόνα φυσιολογικά. Αν το παιδί δείχνει πως νιώθει γενικά καλά, αν δεν κάνει διάφορα πράγματα με τρόπο  καταναγκαστικό και δείχνει πως μπορεί να βάζει όρια στους άλλους, αλλά και να δέχεται τα όρια από αυτούς, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας, ό,τι και αν κάνει.

Μαρία Γιαννοπούλου

Ιδρυτικό Μέλος allaboutparents.gr | Positive Parenting
Ψυχολόγος ΑΠΘ, MSc
Ειδικευμένη στην Ψυχοθεραπεία Gestalt
PgD Παιδοψυχολογία Παιδιού & Εφήβου 
 Τηλ: 6942217440, Ευρυτανίας 13, Αμπελόκηποι
 email: maria.giannopulu@gmail.com