«Αναγνώριση» Ένα ισχυρό εργαλείο ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης του παιδιού

Ένα ισχυρό εργαλείο για την ενίσχυση της σχέσης γονέα-παιδιού και την οικοδόμηση της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησής του αποτελεί η συχνή αναγνώριση προς τα παιδιά. Η αναγνώριση μπορεί να προσφερθεί με διάφορους τρόπους, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν εκφράζεται λεκτικά.

Παρακάτω θα δούμε μαζί τέσσερις τύπους λεκτικής αναγνώρισης, οι οποίοι είναι εύκολοι στη χρήση και την εφαρμογή, καθώς χρειάζονται ελάχιστο χρόνο για να χρησιμοποιηθούν:

  1. Ενεργητική αναγνώριση
  2. Βιωματική αναγνώριση
  3. Προληπτική αναγνώριση
  4. Δημιουργική αναγνώριση

Οι παραπάνω παραλλαγές της λεκτικής αναγνώρισης, συχνά συμπληρώνοντας η μία την άλλη, παρέχουν στα παιδιά την αίσθηση ότι οι γονείς και οι φροντιστές τους τα προσέχουν και τα εκτιμούν. Η αίσθηση αυτή, μεταφράζεται αυτόματα στο μυαλουδάκι τους ως φροντίδα και κατανόηση.

Με αυτό το άρθρο σκοπεύω να σας περιγράψω εν συντομία τους τέσσερις τύπους αναγνώρισης & να σας δώσω μερικά παραδείγματα για το πώς να τους χρησιμοποιείτε αποτελεσματικά στην ανατροφή των παιδιών σας.

1. Η Ενεργητική Αναγνώριση

Η ενεργητική αναγνώριση αποτελεί την παρατήρηση των συνηθισμένων και καθημερινών πράξεων και συναισθηματικών διαθέσεων του παιδιού. Δηλαδή, προϋποθέτει να περιγράφετε με απλά λόγια αλλά και με λεπτομέρεια αυτά που βλέπετε το παιδί σας να κάνει ή να αισθάνεται σε κάθε δεδομένη στιγμή.

Παραδείγματα ενεργητικής αναγνώρισης

«Βλέπω ότι χτίζεις ένα σπιτάκι με δύο παράθυρα, μια πόρτα και μια καμινάδα. Φαίνεται αρκετά δυνατό. Σίγουρα αυτοί που θα μένουν μέσα θα μπορούν να προστατευτούν από το κρύο, τη βροχή και τους κεραυνούς».

«Παρατήρησα ότι πριν έκανες εξάσκηση με την μπάλα μπάσκετ. Έδειχνες απογοητευμένος όταν δεν μπορούσες να βάλεις καλάθι».

«Μου ακούστηκες στεναχωρημένη πριν, όταν μιλούσες με την καθηγήτριά σου και δυσκολευόσουν να καταλάβεις τι ζητούσε η άσκηση στα μαθηματικά».

Διαβάστε επίσης

Σε κάθε ένα από αυτά τα παραπάνω παραδείγματα υπάρχει η αναγνώριση του τι συμβαίνει. Συγκεκριμένα καθρεπτίζεται στο παιδί η ίδια η δραστηριότητα και η συμμετοχή του σε αυτή. Και στα δύο τελευταία παραδείγματα, η αναγνώριση επεκτείνεται στο πώς αισθάνεται το παιδί κατά τη διάρκεια της δράσης.

Θα παρατηρήσετε ότι οι περιγραφές είναι αρκετά λεπτομερείς, αλλά στερούνται οποιουδήποτε είδους σχολιασμού ή επίκρισης. Και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά είναι πολύ σημαντικά. Οι λεπτομέρειες επιτρέπουν στο παιδί να καταλάβει ότι παρατηρείτε πολύ προσεκτικά τι κάνει. Η πρόσθετη προσοχή στο συναίσθημα ή τη διάθεση μεταδίδει βαθύτερη προσοχή και φροντίδα από την πλευρά σας, καθώς και κατανόηση. Η έλλειψη σχολιασμού ή κρίσης επιτρέπει στις δηλώσεις να παραμείνουν ως έχουν, απλώς ως αναγνώριση. Το παιδί νιώθει ταυτόχρονα ότι το προσέχουν και το αποδέχονται.

2. Η Βιωματική Αναγνώριση

Η βιωματική αναγνώριση είναι παρόμοια με την ενεργητική, καθώς παρέχεται και πάλι η λεκτική αναγνώριση μιας πράξης. Ωστόσο, σε αυτήν προστίθεται η ενίσχυση των αξιών και των πρακτικών συμπεριφοράς που θέλετε να εμφυσήσετε ή να ενισχύσετε στα παιδιά σας.

Παραδείγματα βιωματικής αναγνώρισης

«Νίκο, παρατήρησα ότι θύμωσες πολύ με τον Παναγιώτη όταν γκρέμισε το κάστρο που είχες κατασκευάσει με τα lego σου, αλλά δεν τον χτύπησες. Χρησιμοποίησες λέξεις για να του πεις πόσο σε αναστάτωσε η πράξη του. Μου αρέσει πολύ ο τρόπος που κατάφερες να ελέγξεις τον θυμό σου, αλλά που βρήκες έναν αποτελεσματικό τρόπο να τον εκφράσεις».

«Κορίτσια παρατηρώ ότι τα τελευταία δέκα λεπτά έχετε καταφέρει να συγκεντρωθείτε πολύ καλά στην εργασία των Αγγλικών. Αυτός φαίνεται να είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να την ολοκληρώσετε. Δέκα λεπτάκια τη φορά, σύντομο διάλειμμα και συνεχίζετε. Έτσι είστε πολύ δημιουργικές, έτσι δεν είναι»;

Υπάρχουν δύο σημαντικά μέρη στην παροχή βιωματικής αναγνώρισης. Το πρώτο είναι να παρατηρήσετε και να αναδείξετε κάθε προσπάθεια που βλέπετε ότι κινείται προς την κατεύθυνση μιας επιθυμητής συμπεριφοράς. Το δεύτερο μέρος που είναι σημαντικό είναι να ενεργοποιήσετε την αναγνώριση χρησιμοποιώντας δηλώσεις όπως «Μου αρέσει πολύ ο τρόπος…» ή «Είστε πολύ δημιουργικές…». Αυτές οι δηλώσεις είναι το κερασάκι στην τούρτα! Χρησιμεύουν στην ενίσχυση της αξίας ή της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα όταν προσφέρονται με αυθεντικότητα και με θερμό συναισθηματικό χρωματισμό εκ μέρους σας.

3. Προληπτική Αναγνώριση

Εδώ στόχος είναι να αναγνωρίσετε τις επιτυχημένες προσπάθειες του παιδιού σας να μην παραβιάζει τα όρια και τους κανόνες. Δηλαδή, αντί να επικεντρώνεστε στο πώς θα τηρήσει τους κανόνες ή μόνο στο τι συνέβη και δεν μπόρεσε να τηρήσει τα όρια, εστιάζετε στο πώς κατάφερε σε συγκεκριμένες στιγμές να μην τα παραβιάσει. Στη συγκεκριμένη πρακτική, υπονοείται η αναγνώρισή σας ότι το παιδί παλεύει και δυσκολεύεται με έναν κανόνα, αλλά έχει επιλέξει να τον ακολουθήσει αντί να τον παραβεί.

Παραδείγματα προληπτικής αναγνώρισης

«Παρατήρησα ότι δεν ήθελες να παραδεχτείς ότι δεν είχες κάνει όλα σου τα μαθήματα για το σχολείο χθες όταν σε ρώτησα, αλλά τελικά αποφάσισες να μου πεις την αλήθεια, παρόλο που ήξερες ότι μπορεί και να έχεις πρόβλημα με αυτό. Εκτιμώ πραγματικά την ειλικρίνειά σου. Μου επιτρέπει να σε εμπιστεύομαι».

«Σε είδα να ετοιμάζεσαι να φας αυτό το λαχταριστό γλυκό, αλλά κατάφερες να περιμένεις για να μου ζητήσεις πρώτα την άδεια. Ήταν μια καλή σκέψη»!

Το μυστικό αυτής της τεχνικής είναι να προσπαθήσετε να αρπάξετε οποιαδήποτε ευκαιρία μπορείτε για να σχολιάσετε την επιτυχία του παιδιού σας στην τήρηση των κανόνων, παρόλη τη δυσκολία του. Αυτό φαίνεται ιδιαιτέρως χρήσιμο ειδικά όταν ένα παιδί αντιμετωπίζει καθημερινά προβλήματα σε θέματα πειθαρχίας. Δυστυχώς, σε αυτές τις περιπτώσεις εμφανίζεται μια χρόνια αίσθηση αποτυχίας, τόσο από την πλευρά του γονέα όσο και από την πλευρά του παιδιού. Η χρήση κάθε ευκαιρίας για να αναγνωρίσετε ακόμη και την παραμικρή προσπάθεια αυτοελέγχου μπορεί να βοηθήσει στην ανατροπή αυτού του μοτίβου συμπεριφοράς.

4. Δημιουργική Αναγνώριση

Ο τελευταίος τύπος συνδυάζει την αναγνώριση με τη συμμόρφωση προς τα αιτήματα των γονιών. Η ιδέα είναι να κάνετε πολύ απλά και ξεκάθαρα αιτήματα, όπως «Χρειάζομαι να μου δώσεις αυτό το πιρούνι», «Μπορείς να μου δώσεις αυτό το μολύβι;», «Μου φτάνεις σε παρακαλώ τα κλειδιά μου;» , το οποία αντικείμενα τυχαίνουν να βρίσκονται κοντά στο παιδί, δίχως να απαιτούν υπερπροσπάθεια από εκείνο για να τα φτάσει.

Στη συνέχεια, όταν το παιδί ανταποκριθεί, προσφέρετε την λεκτικής σας εκτίμηση και την αναγνώριση. «Σε ευχαριστώ που το έκανες τόσο γρήγορα. Με βοήθησες να σερβίρω το φαγητό μας πιο γρήγορα», «Σε ευχαριστώ που ανταποκρίθηκες αμέσως, με βοήθησες να σημειώσω τι χρειαζόμαστε από το μανάβικο πριν το ξεχάσω»,  «Σε ευχαριστώ που μου τα έδωσες αμέσως, με βοηθάς να μην αργήσω να πάρω την αδελφή σου από το φροντιστήριο και να μην περιμένει».

Διαβάστε επίσης

Για τα παιδιά που δυσκολεύονται πολύ να συμμορφωθούν με τους κανόνες, αυτή η τεχνική μπορεί να χρησιμοποιηθεί με έξυπνους τρόπους για να ανατρέψει την κατάσταση.

Παράδειγμα:

Ζητήστε από το παιδί σας να κάνει κάτι που ήδη είναι εύκολα σε θέση να πραγματοποιήσει. Καθώς ο γιος σας έχει βγάλει τη λερωμένη του μπλούζα μετά το ποδόσφαιρο και την κρατά στο χέρι, πείτε: «Θέλω να βάλεις την μπλούζα σου στο καλάθι των απλύτων».  Συνεχίστε αφότου το κάνει: «Ευχαριστώ, τώρα μπορώ να βάλω άμεσα πλυντήριο για να μπορείς να την φορέσεις στην επόμενη σου προπόνηση». Ένα πρόσθετο σχόλιο μπορεί να είναι: «Φαίνεται σα να διάβασες τη σκέψη μου. Ευχαριστώ που το έκανες με καλή διάθεση». Το σχόλιο σχετικά με το «διάβασες το μυαλό μου» στοχεύει στην άμεση ενίσχυση της σύνδεσης ανάμεσα σε εσάς και το παιδί σας, ενώ το τελευταίο σχόλιο ενισχύει την θετική στάση, δίχως γκρίνια ή αρνητικές αντιδράσεις.

Διαβάστε επίσης

Σε περιπτώσεις που εφαρμόζετε τη δημιουργική αναγνώριση σε παιδιά που είναι ιδιαίτερα απείθαρχα ή έχουν πολύ μεγάλη δυσκολία να συμμορφωθούν, ξεκινήστε με πολύ σαφή και απλά αιτήματα, που δεν περιέχουν ευκαιρίες για έντονη αρνητική αντίδραση ή τσακωμό.

Παραδείγματα:

«Κράτησε σε παρακαλώ αυτή την πετσέτα για ένα λεπτό, όσο ξεπλένω την κατσαρόλα».

«Θέλω να πιάσεις την άκρη του σεντονιού για να το διπλώσουμε παρέα».

«Θα ήθελα να μου κρατήσεις το τηλέφωνο ανοιχτό, μέχρι να ξεπλύνω τα χέρια μου».

«Άναψε σε παρακαλώ το φως για να βρω τα κλειδιά του αυτοκινήτου, με σκοπό να μην αργήσουμε στο μάθημα μπαλέτου».

Μετά από κάθε ανταπόκριση στο αίτημά σας, συνεχίστε με δηλώσεις εκτίμησης που σχολιάζουν τη στάση ή τη συμβολή του παιδιού στην εκάστοτε δράση.

«Μου αρέσει όταν με βοηθάς με τα πιάτα. Το κάνει πιο διασκεδαστικό».

«Εκτιμώ πολύ τη βοήθειά σου με το σεντόνι. Είναι πραγματικά δύσκολο να διπλώσεις ένα μεγάλο σεντόνι μόνος σου».

«Ευχαριστώ που με βοήθησες με το τηλέφωνο. Ακολούθησες τέλεια τις οδηγίες μου».

«Σε ευχαριστώ που άναψες αμέσως το φως, με βοήθησες να βρω γρήγορα τα κλειδιά για να μην έχουμε και οι δύο άγχος ότι θα καθυστερήσεις στο μάθημά σου πάλι».

Κλείνοντας…

Η λεκτική αναγνώριση μπορεί να δίνεται καθημερινά και πολλές φορές μέσα στην ημέρα, με απλές αφορμές. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για να έρθουν οι γονείς και τα παιδιά πιο κοντά, καθώς έτσι αποφεύγονται οι συχνές αρνητικές ανατροφοδοτήσεις, παρατηρήσεις, τιμωρίες, εντάσεις και η υπερβολική χρήση άλλων σκληρών στρατηγικών πειθαρχίας, που δυσκολεύουν και σαμποτάρουν τη σχέση σας.

Διαβάστε επίσης

Η αξία της αναγνώρισης αγγίζει όλους μας, σε κάθε ηλικία. Πόσο μάλλον τα μικρά παιδιά, αλλά και τα μεγαλύτερα. Το να νιώθει από μικρός κανείς αποδεκτός και κατανοητός επηρεάζει θετικά σε μεγάλο βαθμό τον άνθρωπο και θέτει στέρεες βάσεις στην αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή του. Αν ένα παιδί έχει πολλαπλώς εκτεθεί στην αναγνώριση, καταφέρνει μεγαλώνοντας να την εσωτερικεύσει τόσο βαθιά, ώστε να μην την ψάχνει συνεχώς στους άλλους, πιστεύοντας στον εαυτό, ακόμα και μετά από απογοητεύσεις και ματαιώσεις.

Τέλος, μην ξεχνάτε κατά τη χρήση των παραπάνω λεκτικών παρεμβάσεων να είστε πάντα αυθεντικοί, εκφράζοντας το συναίσθημά σας και τον σεβασμό σας προς το παιδί. Εάν χρησιμοποιείτε αυτές τις τεχνικές με επιπόλαιο, διεκπεραιωτικό ή μηχανικό τρόπο, τα παιδιά μην περιμένετε να ανταποκριθούν.

Ιδρυτικό Μέλος allaboutparents.gr | Positive Parenting

Ψυχολόγος

Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια

Δόκιμο Τακτικό Μέλος ΙΣΟΨ

Μέλος της Διεθνούς  Ένωσης Σχεσιακής

Ψυχανάλυσης & Ψυχοθεραπείας (IARPP)

& της Αμερικάνικης Ένωσης Ομαδικής Ψυχοθεραπείας (AGPA)