Η αμοιβαία υποχρέωση μεταξύ των γονιών και των παιδιών τους για βοήθεια, στοργή και σεβασμό.

Updated: Nov 12, 2019

Σήμερα θα ασχοληθούμε με ένα θέμα που αφορά τις σχέσεις μεταξύ των γονιών και των παιδιών τους, τόσο εντός του πλαισίου του γάμου όσο και εκτός αυτού. Ούτως ή άλλως η ιδιότητα του γονέα, και για τα δύο φύλα και συνεπώς και οι υποχρεώσεις (αλλά και τα δικαιώματα) που απορρέουν από αυτή δεν δημιουργείται αποκλειστικά πλέον – όπως τις πολύ παλιότερες δεκαετίες – μετά την τέλεση του γάμου αλλά πολύ συνηθέστερα πλέον και εκτός αυτού.


Αυτό που οι περισσότεροι αγνοούν, είναι το γεγονός ότι οι αυτονόητες (για τους περισσότερους γονείς) έννοιες της παροχής αγάπης, στοργής, σεβασμού και φροντίδας προβλέπονται και ρυθμίζονται από το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο ως υποχρεώσεις – και των γονέων και των τέκνων τους –προσαρμοζόμενες βέβαια και στην ηλικία τόσο των γονιών όσο και των παιδιών.


Η ρύθμιση της υποχρέωσης αυτή από τον Αστικό Κώδικα.


Με την διάταξη 1507 του Αστικού Κώδικα ορίζεται ρητά η παραπάνω υποχρέωση μεταξύ των μελών μίας οικογένειας (με όποια μορφή αυτή υφίσταται, μονογονεϊκή ή πλήρης, δηλαδή όταν ζούν υπό την αυτή στέγη και οι δύο γονείς και τα παιδιά τους). Η τοποθέτηση αυτή της αμοιβαιότητας αυτής μεταξύ των μελών της οικογένειας για την παροχή στοργής και σεβασμού χαρακτηρίζει τη νέα μορφή της οικογένειας, που καθιερώθηκε στην χώρα μας μετά τις αρχές της δεκαετίας του ’80, η οποία έπαυσε πλέον να είναι αυστηρά πατριαρχική (όπως ήταν τις προηγούμενες δεκαετίες, ιδιαίτερα το 1960 και 1970 ) και να χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία του πατέρα και την υποταγή του παιδιού, ιδιαίτερα του ανηλίκου. Αντίθετα, οι σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας διαπνέονται πλέον από το στοιχείο της αμοιβαιότητας και της ισότητας των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους, με γνώμονα φυσικά πάντα και την ηλικία και την ωριμότητά τους, κυρίως των παιδιών.


Η υποχρέωση αυτή υπάρχει ανεξάρτητα από το ένα τα παιδιά είναι ανήλικα ή ενήλικα, άγαμα ή έγγαμα, αν κατοικούν μαζί με τους γονείς ή όχι. Είναι δε πρωτίστως ηθική και έχει διαμορφωθεί από την μακραίωνη παράδοση της ελληνικής οικογένειας και των αρχών που την διαποτίζουν, ωστόσο με την καθιέρωση ειδικής και ρητής νομικής διάταξης προς τούτο στο Ελληνικό Δίκαιο, μεταβάλλεται και σε νομική υποχρέωση. Αυτονόητο η εκπλήρωσή της δεν δύναται να εκβιαστεί δικαστικά, π.χ. δεν μπορεί καμία δικαστική απόφαση να «υποχρεώσει» τον γονιό να αγαπάει και να δείχνει στοργή στο παιδί του και το αντίθετο. Είναι όμως καθ’ όλα δυνατόν η τυχόν διαπίστωση της μη εκπλήρωσης της υποχρέωσης αυτής από αρμόδιους φορείς (π.χ. κοινωνικούς λειτουργούς, προνοιακές δομές στήριξης της οικογένειας, ψυχολόγους κλπ.), όταν αυτοί επιληφθούν είτε αυτοβούλως, είτε κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου, να έχει συνέπειες.


Περιεχόμενο της υποχρέωσης.


Η διαμόρφωση της αμοιβαίας αυτής υποχρέωσης μεταξύ γονιών και παιδιών γίνεται κατά περίπτωση και εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες, οι οποίοι συντρέχουν σε καθεμία οικογένεια ξεχωριστά. Δεν μπορεί δηλαδή να προσδιοριστεί το περιεχόμενο αυτή της υποχρέωσης γενικά και αφηρημένα, χωρίς να ληφθεί υπόψη η ιδιαιτερότητα και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες διαβιεί μία οικογένεια και τα μέλη της, δηλαδή ανάλογα με την ηλικία των παιδιών (αλλά και των γονέων πολλές φορές), την κατάσταση της υγείας, τις οικονομικές συνθήκες, τον αριθμό των παιδιών, το εάν πρόκειται για μονογονεϊκή οικογένεια ή όχι, τον τόπο διαβίωσης, κλπ. Άλλες είναι οι «υποχρεώσεις» ενός νηπίου εντός της οικογένειας και άλλες ενός παιδιού στην εφηβεία ή όντας πλέον νέος ενήλικας. Άλλη είναι η υποχρέωση του γονέα να βοηθήσει το παιδί στην προετοιμασία του σχολικού του διαβάσματος όταν βρίσκεται στις τάξεις του δημοτικού και άλλη όταν φοιτά στο λύκειο. Άλλη είναι η υποχρέωση του γονέα για παροχή βοήθειας προς το παιδί με φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα όταν η οικογένεια είναι εύπορη και άλλη όταν η οικογένεια αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα.


Επίσης, η υποχρέωση παροχής βοήθειας και στοργής ανάμεσα στα μέλη μίας οικογένειας μπορεί να εξειδικεύεται σε υλική ή / και κυρίως σε ηθική συμπαράσταση όταν π.χ. ένα μέλος της οικογένειας αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα υγείας, πρόβλημα με τα ναρκωτικά ή αλκοολισμό, κλπ. Πολλές φορές η ηθική αυτή συμπαράσταση μπορεί να έχει τη μορφή όχι απαραίτητα ενεργητικής βοήθειας προς το μέλος της οικογένειας που αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα, αλλά τη μορφή της υποχώρησης των ατομικών επιθυμιών ενός μέλους της οικογένειας (π.χ. για διασκέδαση, για διακοπές, κλπ.) προκειμένου να συμπαρασταθεί στο μέλος της οικογένειας που αντιμετωπίζει πρόβλημα και έχει την ανάγκη συμπαράστασης και στοργής.


Τέλος, οι επιβαλλόμενες πολλές φορές «τιμωρίες» για σωφρονισμό των παιδιών που επιβάλλονται από τους γονείς προς τα παιδιά συνήθως μετά τη διάπραξη κάποιου παραπτώματος, πρέπει πάντα να επιβάλλονται σε όρια παραδεκτά από τις σύγχρονες παιδαγωγικές και κοινωνικές αντιλήψεις, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη την ηλικία και τις ιδιαιτερότητες του ψυχισμού του κάθε παιδιού κατά περίπτωση.


Συνέπειες της μη εκπλήρωσης της υποχρέωσης αυτής.


Επειδή, όπως ανέφερα και παραπάνω είναι πρωτίστως ηθική και δευτερευόντως νομική, ναι μεν δε δύναται να «εκβιαστεί» η εκπλήρωσή της δικαστικά, αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν έχει και καμία συνέπεια η παραβίασή της. Μία παραβίαση των υποχρεώσεων του παιδιού στα πλαίσια της οικογένειας, είναι δυνατόν να επιφέρει, ανάλογα βέβαια με την ηλικία του και το βαθμό του «παραπτώματός του» την αντίστοιχη γονεϊκή τιμωρία, πάντα στα πλαίσια που περιέγραψα παραπάνω. Από την άλλη μεριά, η παράβαση της υποχρέωσης του γονέα, όπως αυτή συγκεκριμενοποιείται κατά περίπτωση για παροχή προς το παιδί του στοργής και σεβασμού, είναι δυνατόν να κριθεί – κατά τις περιστάσεις – και ως κακή άσκηση της γονικής μέριμνας και να οδηγήσει – σε κάποιες περιπτώσεις – στη μερική ή ακόμη και στην ολική αφαίρεση αυτής (πάντα κατόπιν δικαστικής απόφασης).


Είναι λοιπόν φανερό, από όλα όσα παρατέθηκαν παραπάνω ότι οι σχέσεις μεταξύ των γονιών και των παιδιών τους δεν είναι εκτός πλαισίου νομικής προστασίας στη χώρα μας, διέπονται δε από ένα πλέγμα διατάξεων, που ο νομοθέτης θέσπισε προκειμένου να προστατεύσει το θεσμό της οικογένειας και να καταστήσει δυνατή της λειτουργία της και την συνέχιση της ύπαρξής της, λαμβάνοντας πάντα υπόψη του τις αλλαγές που μπορεί να επέλθουν σε αυτή, ανάλογα με τις εκάστοτε μεταβαλλόμενες κοινωνικές συνθήκες.

Κοσκορέλου Κατερίνα

Δικηγόρος

 Οικογενειακό Δίκαιο

Δικαστική Ψυχιατρική & Ψυχολογία

Θεμιστοκλέους 4, Αθήνα

baskat2000@gmail.com






©2019 by All About Parents. Proudly created with Wix.com