Τα 3 στάδια παραγωγής γραπτού λόγου & πώς να βοηθήσεις το παιδί να τα αναπτύξει

 Ένα από τα ζητήματα που απασχολούν τους εκπαιδευτικούς κάθε βαθμίδας είναι πώς οι μαθητές τους θα βελτιώσουν την παραγωγή του γραπτού τους λόγου. Ιδιαίτερα στην εποχή μας όπου το διαδίκτυο έχει κυριεύσει στις ζωές μας και σπάνια πλέον χρησιμοποιούμε το χαρτί και το μολύβι για να εκφραστούμε ή ακόμη κι αν γίνεται αυτό, ο γραπτός λόγος είναι «φτωχός».

Για την γραφή λοιπόν ενός επικοινωνιακού κειμένου ο μαθητής θα πρέπει να μάθει να συνδυάζει και να διαχειρίζεται αρμονικά δύο ρόλους:  τον ρόλο του συγγραφέα- δημιουργού και το ρόλο του γραμματέα-γραφέα (Graham & Mac Arthur, 1991∙Gerber, 1993).

Ο συγγραφέας – δημιουργός

Ως συγγραφέας – δημιουργός, ο μαθητής, θα πρέπει να γεννήσει ιδέες, να θέσει πλαίσια μέσα στα οποία θα κινηθεί, να ορίσει το ακροατήριο του. Να αναζητήσει και να θέσει τα πλαίσια και τις ανάγκες του κειμένου που γράφει, να φροντίσει το κείμενο του να είναι αποτελεσματικό. Ακόμη, να αποφασίσει ποια στρατηγική θα ακολουθήσει.

Επιπλέον σε αυτήν τη φάση, ένας έμπειρος συγγραφέας, καθώς γράφει, μπορεί να επαναπροσδιορίσει τους στόχους του, να αξιολογήσει το κείμενο του. Δηλαδή, αναλαμβάνει όλο ή σχεδόν όλο το γνωστικό και μεταγνωστικό φορτίο που χρειάζεται για την παραγωγή του γραπτού λόγου. Ο έμπειρος συγγραφέας είναι ικανός να θέσει μεταγνωστικά ερωτήματα στον εαυτό του σχετικά με το κείμενο, να το επεξεργαστεί και να κάνει διορθώσεις στην προσπάθεια του να το ολοκληρώσει.

«Είναι έτσι αυτό που θέλω να γράψω;», «Πώς αλλιώς θα μπορούσα να το διατυπώσω;», «Πώς μπορώ να κάνω πιο κατανοητό το κείμενο μου στους αναγνώστες μου;»

O συγγραφέας -γραφέας

Από την άλλη, ως συγγραφέας -γραφέας, ο μαθητής οπτικοποιεί και καταγράφει τις σκέψεις του, δηλαδή κάνει τις απαραίτητες κινήσεις λεπτής κινητικότητας για τον σχεδιασμό του κάθε γράμματος, της κάθε λέξης, της κάθε πρότασης και παραγράφου. Αφήνει τις αποστάσεις που χρειάζεται, γνωρίζει τους γραμματικο-συντακτικούς και ορθογραφικούς κανόνες, τα σημεία στίξης και τα δομικά στοιχεία του είδους που επιχειρεί να γράψει. Σε αυτήν τη φάση, σύμφωνα με τους Graham, Schwartz, Mac Arthur(1993), με την βοήθεια του εκπαιδευτικού ο μαθητής θα μπορέσει να δομήσει τις απαραίτητες δεξιότητες, που θα του επιτρέψουν να χρησιμοποιεί τον γραπτό λόγο στο σχολείο και στις καθημερινές του δραστηριότητες.

Διαβάστε επίσης

Οι φάσεις που ακολουθεί η παραγωγή του γραπτού λόγου

Ερευνητές από τον χώρο της ψυχολογίας έχουν εντοπίσει τις φάσεις που ακολουθεί η παραγωγή του γραπτού λόγου. Οι φάσεις αυτές είναι οι εξής  (Graves, 1994∙ Eliot, 1994∙ Scardamalia & Bereiter, 1987):

  • Η φάση του σχεδιασμού
  • Η φάση της πρώτης καταγραφής
  • Η φάση της βελτίωσης- έκδοσης
ΤΑ 3 ΣΤΑΔΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ & ΠΩΣ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙΣ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΑ ΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΕΙ
Πάτησε επάνω στην εικόνα για να κάνεις δικό σου το βιβλίο

Σχεδιασμός

Κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού ο συγγραφέας επιχειρεί να ανακαλέσει μια πληροφορία από την μνήμη του και στην συνέχεια να την οργανώσει, έτσι ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες του κειμένου του (Faigley, Cherry, Jolliffe, & Skinner, 1985∙Lenner,1997∙Higgins, Flower,& Pertaglia, 1992). Να σημειωθεί εδώ, πως όσο πιο απαιτητικό είναι το θέμα που επιχειρεί να γράψει ο συγγραφέας και όσο λιγότερο βιωματικό, τόσο πιο επίπονη είναι η διαδικασία.

Η φάση αυτή περιλαμβάνει τρία βήματα:  Την στοχοθεσία (α.το ακροατήριο στο οποίο θα απευθύνεται το κείμενο, β.το είδος του κειμένου, γ.τις προθέσεις ή τον σκοπό του κειμένου), την γέννηση ιδεών και την οργάνωση τους.

Πρώτη Καταγραφή

Ακολουθεί η φάση της πρώτης καταγραφής, όπου επικρατεί ένας καταιγισμός ιδεών, όπου ο συγγραφέας γράφει μια-μια τις ιδέες του σχετικά με το θέμα που πρόκειται να γράψει. Στην φάση αυτή χρειάζεται να επικεντρώσει την προσοχή του πρωτίστως στο περιεχόμενο, με σκοπό το κείμενο του να αποκτήσει μορφή ( Richect et al., 1996). Καθήκον του εκπαιδευτικού είναι να ενθαρρύνει και να καθοδηγήσει τους μαθητές του ώστε να εστιάσουν στην παραγωγή ιδεών  και στην ταχύτατη καταγραφή τους (σε αυτή την περίπτωση βοηθάνε τα σχεδιαγράμματα, ο πρόχειρος σχεδιασμός, οι λέξεις κλειδιά, οι συνδετικές λέξεις κ.α. ).

Βελτίωση & Έκδοση

Τελευταίο στάδιο για την ολοκλήρωση του κειμένου, είναι η φάση της βελτίωσης και της έκδοσης, της τελικής του μορφής δηλαδή. Ο συγγραφέας εδώ κάνει βελτιώσεις και διορθώσεις σε όλο το φάσμα του κειμένου, έτσι ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι που είχε θέσει στην πρώτη φάση.

Καταλήγοντας για την παραγωγή γραπτού λόγου...

Και τα τρία στάδια λοιπόν, έχουν τον ρόλο τους στην παραγωγή γραπτού κειμένου και καλό θα ήταν ο συγγραφέας, σε όποια ηλικία και αν είναι, να εκπαιδεύεται σύμφωνα με αυτά. Μόνο τότε το κείμενο του θα είναι οργανωμένο και με την απαραίτητη συνοχή. Οι μαθητές ωστόσο με μαθησιακές δυσκολίες,  πολλές φορές, δυσκολεύονται πολύ να την κρατήσουν.   Γι’αυτό κι εμείς χρειάζεται να είμαστε εκεί, δίπλα τους, για να συμβάλλουμε θετικά στην εξάσκησή τους, με «έξυπνους» τρόπους. Καλό είναι, να κάνουμε γνωστό σε όλους τους μαθητές μας αυτό τον τρόπο γραφής και να δουλεύουμε με αυτόν. Μόνο έτσι θα καταφέρουμε να έχουμε «όμορφα» κείμενα και να αναπτύξουμε αξιόλογους «συγγραφείς»…

Διαβάστε επίσης

Αρχική δημοσίευση στο lalouspiridoula.blogspot.com

Σπυριδούλα Μαρία Λάλου

Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σχολική Ψυχολογία

lalouspiridoula.blogspot.com

Ονομάζομαι Λάλου Σπυριδούλα και είμαι Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Διαθέτω πιστοποιημένες επιμορφώσεις και μεταπτυχιακούς τίτλους στη ψυχολογία και τη διαχείριση άγχους των παιδιών, την εκπαίδευση μεταναστών και τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως δεύτερη. Επιπλέον, ασχολούμαι με την Ειδική Αγωγή, τη σχολική φοβία, τις διαφυλικές διαφορές, τον ιδρυματισμό και τη παιγνιοθερaπεία. Παράλληλα κάνω ιδιαίτερα μαθήματα αλλά και δημιουργική απασχόληση. Από το 2017, έχω δημιουργήσει την ιστοσελίδα: Teacher’s Blog, όπου εγώ και οι συνεργάτες μου, αναρτούμε προβληματισμούς, ιδέες, αντιλήψεις και συμβουλές γύρω από την εκπαίδευση, την οικογένεια, το σχολείο αλλά και την κοινωνία.

Βιβλιογραφία

  • Σπαντιδάκης Ιωάννης, 2011 «Προβλήματα Παραγωγής Γραπτού Λόγου Παιδιών Σχολικής Ηλικίας»
  • Graham & Mac Arthur, 1991∙Gerber, 1993
  • Graham, Schwartz, Mac Arthur, 1993
  • Graves, 1994∙ Eliot, 1994∙ Scardamalia & Bereiter, 1987
  • Faigley, Cherry, Jolliffe, & Skinner, 1985∙Lenner,1997∙Higgins, Flower,& Pertaglia, 1992
  • Richect et al., 1996