«Σχήματα» Τι αποκαλύπτουν για την Aνάπτυξη κατά τον Piaget & πώς να τα μετατρέψετε σε Παιχνίδι!

Τι είναι τα Σχήματα

Έχετε αναρωτηθεί γιατί τα παιδιά όταν είναι μικρά επιμένουν να παίζουν με συγκεκριμένα αντικείμενα ή να κάνουν ξανά και ξανά την ίδια κίνηση; Έχετε αναρωτηθεί γιατί τα μωρά πετάνε το παιχνίδι τους ή γιατί ένα μεγαλύτερο παιδί βάζει στη σειρά αυτοκινητάκια ή ένα άλλο στοιβάζει αντικείμενα;

Τα παιδιά από τη στιγμή που γεννιούνται εκδηλώνουν την τάση να επαναλαμβάνουν συγκεκριμένες πράξεις, λέξεις, κινήσεις. Έχουν μια έμφυτη περιέργεια να γνωρίσουν τον κόσμο. Αυτή η περιέργεια εκδηλώνεται μέσα από τα ‘σχήματα’ ή “schemas”, για τα οποία μίλησε πρώτος ο Piaget.

Ο Piaget αναφέρθηκε στα ‘Σχήματα’ τα οποία περιγράφονται ως επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς ή αλλιώς «νοητικοί χάρτες / νοητικές δομές» και παρατηρούνται στα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Πρόκειται για “τη λογική και επαναλαμβανόμενη ακολουθία πράξεων”, τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα, και τόνισε πως μέσα από αυτά ο άνθρωπος μαθαίνει τη χρήση των αντικειμένων και κατά συνέπεια τον κόσμο.

Το παιδί δεν είναι απαραίτητο να εξερευνά διαρκώς ένα συγκεκριμένο σχήμα ή να εκδηλώσει ενδιαφέρον για όλα τα σχήματα. Πιθανότατα όμως θα παρουσιαστεί η τάση για κάποιο ή κάποια από αυτά τα πρώτα χρόνια της ζωής του.

Παίζω σημαίνει μαθαίνω

Τα παιδιά χρησιμοποιούν τα σχήματα όταν παίζουν για να κατανοήσουν και να εκφράσουν τις ιδέες τους. Όσο πιο περίπλοκα σχήματα κατακτά το παιδί τόσο περισσότερο προχωρά γνωστικά, μπορεί να αντιληφθεί τις καταστάσεις γύρω του και να ανταποκριθεί κατάλληλα.

Μέσα από την επανάληψη τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να απαντήσουν σε κάποιες νοερές ερωτήσεις. Τι είναι αυτό το αντικείμενο και τι μπορεί να μου μάθει; Με εξυπηρετεί και αν ναι, πώς μπορώ να το χρησιμοποιήσω; Συνεπώς, με τα σχήματα που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού το παιδί ‘μαθαίνει-πώς’ (“learn-how”) και οικοδομεί τη γνώση.

Διαβάστε επίσης

Ο Piaget ανέφερε επίσης πως η αναζήτηση πληροφοριών μέσω των σχημάτων συνεχίζεται μέχρι και την ενηλικίωση καθώς όλοι μας χρησιμοποιούμε τις εμπειρίες μας και το περιβάλλον για να «χτίσουμε» (to scaffold) πάνω στις υπάρχουσες νοητικές δομές.

Σχήματα που παρατηρούνται συχνότερα στο παιχνίδι των παιδιών είναι τα εξής:

Trajectory

Συνήθως επιλέγουν να παίξουν με αεροπλάνα, μπάλες, αυτοκίνητα που συγκρούονται, πετάνε αντικείμενα, φαγητό, πηδάνε από υψώματα, ρίχνουν πύργους που έχουν φτιάξει, παρατηρούν το τρεχούμενο νερό.

Εξερευνούν την τροχιά της κίνησης των αντικειμένων και τη δυναμική της σχέσης αιτίας-αποτελέσματος.

Επέκταση των παραπάνω στις αναζητήσεις του παιδιού σε ένα Reggio Emilia σχολείο είναι τα sensory bottles, sensory tables με νερό ή άμμο, το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο, η ολίσθηση αντικειμένων από επιφάνειες σε επίκληση ή μέσα από χάρτινους κυλινδρικούς σωλήνες, η τροχαλία, οι χαρταετοί, το messy play.

Rotation

Το πιο σύνηθες είναι το παιχνίδι με σβούρες ή η περιστροφή γύρω από τον εαυτό.

Εξερευνούν την κυκλική κίνηση των αντικειμένων.

Επέκταση: Πειραματισμός με ρόδες, lazy Susan, φέτες κορμού, κλειδαριές, βίδες/κατσαβίδι, spin art στο στραγγιστήρι σαλάτας, κορδέλες ρυθμικής γυμναστικής, με την εικαστική αναπαράσταση κυκλικών μοτίβων ή με υλικά ανοιχτού τύπου (loose parts).

Enveloping / Enclosing

Συνήθως επιλέγουν να κρύβονται ή να κρύβουν αντικείμενα, τα τοποθετούν μέσα σε τσάντες, τυλίγουν ή σκεπάζουν αντικείμενα, παίρνουν παιχνίδια στο κρεβάτι, χρησιμοποιούν τα παιχνίδια μέσα σε χώρο που έχουν οριοθετήσει, θάβουν αντικείμενα στην άμμο.

Εξερευνούν την ιδέα της απουσίας αλλά και των ορίων.

Επέκταση: Παιχνίδι με χαρτόκουτα, διαφόρων σχημάτων φακέλους, δοχεία με πώμα,  υφάσματα, χαρτί περιτυλίγματος, κύβους ή αντίστοιχα αντικείμενα για να φτιάξουν περίφραξη.

Διαβάστε επίσης

Transporting

Συνήθως επιλέγουν να φέρνουν αντικείμενα σε ενήλικες, μεταφέρουν νερό μεταξύ δοχείων, τοποθετούν αντικείμενα σε καλάθια ή τσάντες και τα μεταφέρουν.

Αναπτύσσουν αυτοπεποίθηση και ανεξαρτητοποιούνται.

Επέκταση: Να προσφέρει βοήθεια σε δουλειές του σπιτιού, στο σούπερ μάρκετ, στο άπλωμα ρούχων. Να χρησιμοποιήσει φιάλη νερού με αντλία και να ασχοληθεί με το συμβολικό παιχνίδι.

Connecting

Συνήθως επιλέγουν να ενώνουν ράγες τρένου, να παίζουν με αυτοκόλλητα, lego, κύβους, ανοιγοκλείνουν καπάκια από μαρκαδόρους ή διάφορες συσκευασίες, φτιάχνουν παζλ, χτίζουν.

Εξερευνούν τον τρόπο που τα πράγματα συνδέονται μεταξύ τους

Επέκταση: Πειραματισμός με κόλλα, διαφόρων ειδών ταινίες, velcro, σκοινί, σύρμα, φερμουάρ, το ράψιμο, η κατασκευή κοσμημάτων.

Positioning

Το πιο σύνηθες είναι η τοποθέτηση αντικειμένων σε σειρά (όπως αυτοκίνητα, ζώα, κ.α.) και η ομαδοποίηση αυτών.

Έρχονται σε επαφή με απλές μαθηματικές έννοιες.

Επέκταση: Χρήση φυσικών υλικών και ανοιχτού τύπου για ομαδοποίηση, κατηγοριοποίηση, συσχέτιση, δημιουργία μοτίβων. Παιχνίδι με αντικείμενα για στοίβαξη (πέτρες, φέτες κορμού, κ.α.).

Orientation

Το πιο σύνηθες είναι να στέκεται με το κεφάλι κάτω και να βλέπει τα πράγματα ανάποδα ή να περιστρέφει τα αντικείμενα κοιτώντας τα από διαφορετικές πλευρές.

Επεξεργάζονται πληροφορίες για τις διαφορετικές οπτικές

Επέκταση: Ανέβασμα σε διαφορετικά ύψη, σε σκάλες και δέντρα. Πειραματισμός με αντικείμενα που έχουν διαφορετικές πλευρές και σχήμα, με καθρέπτες, μεγεθυντικούς φακούς, κιάλια, pendulum (εκκρεμές).

Οι δυνατότητες είναι αμέτρητες, όπως και τα υλικά είναι απεριόριστα, αρκεί να υπάρχει φαντασία από γονείς και εκπαιδευτικούς για να υποστηρίζουν το σχηματικό παιχνίδι των παιδιών. Η παρατήρηση του παιχνιδιού για την αναζήτηση των ενδιαφερόντων του παιδιού και ο αναλογισμός πάνω σε αυτά θα βοηθήσουν τον καθένα να εναρμονιστεί με τις ανάγκες των τόσο ικανών μας φίλων.

Πρώτη δημοσίευση ΕΔΩ.

Όλγα Ντίνα

Reggio Emilia & Montessori inspired teacher

BA in Early Childhood Studies – Certified Children’s Yoga Teacher – Certified AMI 3-6 Montessori Classroom Assistant – Co-founder of Avoketa Concept Store

ntina.olga@gmail.com

Ονομάζομαι Όλγα Ντίνα και είμαι Παιδαγωγός Προσχολικής Ηλικίας. Είμαι απόφοιτη της σχολής BA Early Childhood Studies του University of East London και έχω παρακολουθήσει το AMI 3-6 Montessori Assistants Course στο Λονδίνο και το πρόγραμμα δια βίου μάθησης “Μαθησιακές Δυσκολίες” από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Έχω εργαστεί πάνω από 7 χρόνια σε διεθνή σχολεία και εξειδικεύομαι στις παιδαγωγικές μεθόδους Reggio Emilia και Montessori. Είμαι Πιστοποιημένη Δασκάλα Γιόγκα για Παιδιά και συνιδρύτρια του Avoketa Concept Store.

Βιβλιογραφία

Γιαννούλη, Β. (n.d.). Εκπαιδευτική Ψυχολογία. Ενότητα 2: Θεωρίες ανθρώπινης ανάπτυξης. Ανοιχτά μαθήματα Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.

Louis, S., et all. (2013). Understanding Schemas in Young Children Again! Again! 2nd ed. Bloomsbury Publishing, London.

Meade, A. & Cubey, P. (2008). Thinking Children: Learning About Schemas: Learning about Schemas. Berkshire: Open University Press.